Wielkim ludziom wdzięczna ojczyzna

Taki napis figuruje na frontonie paryskiego Panteonu, gdzie decyzją Zgromadzenia Narodowego z 1791 roku wdzięczna ojczyzna stworzyła wielkim ludziom miejsce spoczynku. Bo Panteon jest grobowcem, ale grobowcem szczególnym…

Taki napis figuruje na frontonie paryskiego Panteonu, gdzie decyzją Zgromadzenia Narodowego z 1791 roku wdzięczna ojczyzna stworzyła wielkim ludziom miejsce spoczynku.

Pomnik jest jednym z symboli Paryża. Jego kamienna kopuła, widoczna z daleka określa topograficznie położenie Dzielnicy Łacińskiej. Jest przede wszystkim Panteon świątynią świecką, symbolem uznania dla wielkich, obdarzonych talentem, czasem geniuszem, ale też chęcią działania, nieugiętą odwagą, wolą walki ze złem i szukania dla człowieka postępu i godności. A przede wszystkim – w dosyć wyjątkowy sposób – określa kto jest wielkim człowiekiem. Nie liczy się miejsce urodzenia, pochodzenie, wyznanie. Jest tylko jedno kryterium: jeżeli geniusz i praca tego człowieka dodały Francji chwały – ma on prawo spocząć w Panteonie.

Szczególne są też jego dzieje, odbicie trudnej, chaotycznej, ale fascynującej historii Francji w XIX wieku. Żaden inny obiekt nie odzwierciedla do tego stopnia przemian politycznych i ideologicznych rewolucyjnego wieku, gdy w bólach rodził się definitywny kształt francuskiej republiki. Panteon swoją dekoracją, ikonografią malarską i rzeźbiarską wnętrza nosi wszelkie stygmaty starć tego okresu i tworzy ideologicznie subtelną, unikalną syntezę francuskiej przeszłości chrześcijańskiej – Francji pierwszej córy Kościoła – oraz rewolucyjnej – dumnej republiki, której dewiza do dziś głosi: Wolność, Równość, Braterstwo. Synteza ta brata ewentualnych przeciwników politycznych wokół hołdu wielkim ludziom, którzy stoją ponad podziałami i waśniami – uniwersalni, wielcy, lepsi. Bo inaczej co może łączyć zwolenników kościoła ze zwolennikami laickości?

Usytuowany na Wzgórzu Świętej Genowefy, patronki Paryża, Panteon był wcześniej kościołem poświęconym właśnie Genowefie, która w piątym wieku naszej ery swoimi modlitwami uratowała Paryż przed atakiem Hunów pod wodzą Attili i została pochowana w tym właśnie miejscu w 512 roku. Przebudowę zaczął architekt Soufflot na życzenie króla Ludwika XV, któremu modlitwy do świętej Genowefy przywróciły zdrowie. W podzięce zapragnął jej kościół odnowić. Moda na klasyczną architekturę sprawiła, że powstała budowla w stylu doniosłego neoklasycyzmu, z portykiem kolumn korynckich, wielką kopułą spoczywającą na bębnie, w całości oparta na planie krzyża greckiego. Liczne trudności techniczne, finansowe, osobiste hamowały prace. Soufflot zmarł, jego następcy kontynuowali dzieło do czasu, gdy w 1791 roku Zgromadzenie Narodowe (Assemblée Nationale) zadecydowało, że dawny kościół stanie się miejscem, gdzie spoczną prochy zasłużonych.

Na frontonie zamiast krzyża i aniołów pojawił się napis Aux Grands Hommes la patrie reconnaissante – Wielkim ludziom wdzięczna ojczyzna. W latach 1791-1794 do Panteonu sprowadzone zostały prochy wielkich filozofów francuskich Woltera i Rousseau, ale również Marata i Mirabeau. Ich szczątki zostały stąd zabrane, gdy Rewolucja przestała ich cenić. Do dziś krąży sarkastyczne powiedzenie, że pierwszych wprowadzono do Panteonu Marata i Mirabeau, i pierwszych ich stąd wyprowadzono. To jest oczywiście wyjątkiem, bo z zasady kto spocznie w Panteonie – zostaje tu na zawsze.

W 1806 roku Napoleon przywrócił religijną funkcję Panteonu ale zachował tu miejsce spoczynku wielkich ludzi. Dekoracja obiektu nabrała nowych form, ideologicznych zwłaszcza. Restauracja monarchii wyniosła na tron Ludwika XVIII – wtedy powstały pendentywy (wycinki sklepienia) autorstwa malarza Grosa: Chwała, Śmierć, Ojczyzna i Sprawiedliwość. Miały też powstać rzeźby ewangelistów, nowe malowidła religijne, ale brak pieniędzy zahamował prace. W 1830 roku Rewolucja Lipcowa dokonała laicyzacji Panteonu, powrócił napis Wielkim ludziom…, a alegoria ojczyzny zaczęła rozdawać swoim dzieciom wieńce laurowe na frontonie dłuta Davida d’Anger.

Rewolucja 1848 roku zahamowała projekty monarchii lipcowej, powstały malowidła Paul’a Chenavard opowiadające o moralnej ewolucji świata, ale nie zostały w Panteonie umieszczone, obiekt otrzymał jeszcze raz nowe przeznaczenie – Ludwik Napoleon Bonaparte (przyszły cesarz Napoleon III) przywrócił mu rolę miejsca kultu. Prawdziwy program dekoracyjny rozpoczął się w 1874 roku, w momencie zmiany dyrektora Sztuk Pięknych. Został nim katolik i monarchista, Philippe de Chennevières, którego ambicją było połączyć we wnętrzu Panteonu historię Świętej Genowefy i chrześcijańskich korzeni Francji. Wybór tematów, wybór artystów… sprawa się trochę przeciągnęła.

Nie wszyscy artyści akceptowali propozycje udziału w tym dziele, choć sprawa była prestiżowa. Powstała dekoracja malarska składająca się z serii tematycznych: historia Świętej Genowefy, koronacji Karola Wielkiego (Francuzi uważają go za króla Francji, Niemcy za króla Niemiec, ale to był anno domini 800), chrztu Klodwiga, epopei Joanny d’Arc, epizodów z życia Ludwika IX Świętego. De Chennevières zamówił też posągi Chrystusa, Matki Boskiej i dwunastu świętych francuskich. Posągi religijne stopniowo znikały jednak z Panteonu, ostatnie w 1965 roku. Przy okazji ostatniej i definitywnej laicyzacji Panteonu, kolejny dyrektor Sztuk Pięknych zamówił rzeźby o tematyce rewolucyjnej, republikańskiej. Po tej „czystce” zostało do dzisiaj w Panteonie 10 dzieł rzeźbiarskich.

W 1885 roku, w czasie narodowego pogrzebu Wiktora Hugo, budowla ostatecznie przestała być kościołem, stała się Panteonem. W dniu pogrzebu zdjęto ostatnie symbole religijne, pozostał tylko, obecny do dziś, kamienny krzyż na szczycie budowli. To była dziesiąta, ostatnia zmiana przeznaczenia budowli. Można powiedzieć, że między 1874 a 1898 rokiem, powstały w Panteonie cykle dekoracyjne ku chwale Świętej Genowefy i chrześcijańskiej Francji oraz ku chwale republikańskiej, laickiej ojczyzny.
O panteonizacji decyduje dziś prezydent Francji.

Prezydent Francji, Nicolas Sarkozy, zaproponował kolejną panteonizację: pisarza Alberta Camus (Dżuma, Obcy itd..). Na razie trwa polemika: Camus nie znosił państwowych honorów, co więcej – jego syn, Jean niechętnie odnosi si do tego, aby jego ojca wprowadził do Panteonu Sarkozy…
I tak Panteon, kościół świętej Genowefy, świątynia świecka i jeden z najbardziej znanych pomników Paryża żyje dziś jeszcze polemikami, które tak lubią Francuzi. Wolter ich uczył że za przekonania można oddać życie, ale bronić trzeba do ostatniej kropli krwi prawa naszych przeciwników do wyrażenia własnych, kontrowersyjnych opinii.

Warto wjedzieć:
Dojazd metrem do stacji Cardinal Lemoine (linia 10) lub
RER do stacji – Luxembourg (linia B). Autobusy: 21, 27, 38, 84, 85, 89.

Przeczytaj artykuł na stronie krajoznawcy.info.pl

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s