Pomnik pamięci ściętego króla

Trudno zgadnąć, że jest tu coś ciekawego: niewielka budowla z okrągłą kopułą i prostym frontonem nie przyciąga uwagi, tym bardziej, że otaczają ją gęsto drzewa. Klasyczna, na planie krzyża greckiego, kaplica ta, arcydzieło architektury, celowo jest dyskretna.

 

Skwer nie rzuca się w oczy w handlowo-biurowej dzielnicy między Dworcem Saint Lazare, Domami Towarowymi i kościołem Madeleine (Marii Magdaleny). Jesteśmy w sercu „haussmanowskiego” Paryża….

Trudno zgadnąć, że jest tu coś ciekawego: niewielka, neoklasyczna kaplica z okrągłą kopułą i prostym frontonem podpartym kolumnami doryckimi nie przyciąga uwagi, tym bardziej, że otaczają ją gęsto drzewa. Klasyczna, na planie krzyża greckiego, kaplica ta, arcydzieło architektury, celowo jest dyskretna. Mało kto wie, że to Kaplica Pokutna (Chapelle Expiatoire), długo ignorowana, nawet zagrożona rozbiórką. Pierwotną ideą jej budowy była ekspiacja za królobójstwo, idea monarchy, Ludwika XVIII, który tę kaplicę postawił. Dziś jest po prostu symbolem śmierci Ludwika XVI i Marii Antoniny i próbą zachowania ich w pamięci narodu jako dwóch tragicznych postaci.

W miejscu gdzie stoi dziś kaplica znajdował się, założony w 1722 roku, cmentarz parafii Madeleine. W czasie Rewolucji Francuskiej, jako własność kleru, teren cmentarza stał się dobrem państwowym. Zakopano w tym miejscu, bezładnie, około 1300 zgilotynowanych na Placu Rewolucji (dziś Plac Zgody). Wśród  złożonych tu ofiar były też ciała Marii Antoniny i Ludwika XVI, ściętych 21 stycznia (król) i 16 października (królowa) 1793 roku. Po egzekucji Ludwika XVI jego zwłoki zostały przywiezione w to miejsce wózkiem kata Sansona, i włożone do trumny ze spętanymi jeszcze z tyłu rękami, głową położoną między nogami i otwartymi oczami. Na trumnę rzucono warstwę niegaszonego wapna.

Miejsce pochówku miało pozostać nieoznaczone, ale rojalista Desclozeaux, który mieszkał w pobliżu, był świadkiem «pogrzebu» i wiedział, gdzie – we wspólnej fosie – złożono ciało króla, a później królowej. Sadził rośliny dokładnie w tym miejscu, aby nie utracić z oczu tego skrawka ogrodu, a w 1802 roku kupił teren. Gdy po upadku Napoleona nastąpiła restauracja monarchii, na tronie zasiadł Ludwik XVIII, brat Ludwika XVI. Desclozeaux sprzedał swój teren Ludwikowi XVIII, a ten postanowił postawić tu kaplicę, powierzając pracę architektowi napoleońskiemu, Fontaine, autorowi Małego Łuku Triumfalnego Carrousel przed Luwrem. To on jest twórcą Kaplicy Pokutnej, która powstała w latach 1816-26. Wcześniej, w 1815 roku, dokonano ekshumacji zwłok pary królewskiej, o co bardzo zabiegała najstarsza córka króla i królowej, Maria Teresa, księżna Angoulème, jedyna, która przeżyła rewolucję. Pragnęła, by jej rodzice spoczęli w bazylice Saint-Denis, nekropolii królów Francji. Kiedy przenoszono resztki Ludwika XVI i Marii Antoniny do Saint Denis,  z króla został już tylko jeden but i fragmenty szkieletu, a z królowej podwiązka.

Kaplica została poświęcona w 1826 roku, a już w 1830 roku, po Rewolucji Lipcowej, monarchia ponownie upadła. O kaplicy przestało się mówić, temat był niewygodny politycznie. W 1831 roku, Fontaine osobiście zdjął lilie wyrzeźbione w kaplicy – był to czas tzw. polowania na lilie. Wcześniej, w 1814 i 1815 roku zdejmowano z budynków napoleońskie orły i znaki « N ». W czasie Komuny Paryskiej, 6 maja 1871 roku nakazano rozebranie kaplicy. Czas na to nie pozwolił, komunardzi przegrali, kaplica ocalała. Oskarżano ją jeszcze wielokrotnie, że jest symbolem klerykalizmu i byłego systemu (Ancien Régime), a nawet policzkiem wymierzonym  Francji i jej republikańskim aspiracjom. W okresie III Republiki, parlament dwukrotnie rozważał zburzenie kaplicy, raz w 1882, drugi raz w 1888 roku. Odprawianie tutaj nabożeństw ustało w 1883 roku, po śmierci ostatniego kapłana, po którym nie wyznaczono następcy. Gniew ludu Paryża po raz ostatni zagroził kaplicy w lipcu 1914 roku, aż  budowla została w końcu wciągnięta na listę zabytków Francji.

Kaplica uderza na zewnątrz dużą prostotą : dorycki skromny portyk, sześcian pokryty kopułą, dwie boczne kaplice zwieńczone półkopułami. W środku, cztery zenitalne otwory wprowadzają światło dzienne i oświetlają wnętrze, które zaskakuje kontrastem dolnej i górnej części. Na dole puste, surowe ściany, ozdobione niszami. W części górnej bogate płaskorzeźby. Przedstawiają one przeniesienie prochów do Saint Denis, oraz symbole religii katolickiej: Pasję Chrystusa (Agnus Dei), Eucharystię (O salutaris hostia), Trójcę Świętą (Hi tres unum sunt), Tablice Praw (Si vis ad vitam). Główną dekorację stanowią dwie grupy rzeźb w kaplicach bocznych: Ludwik XVI któremu anioł pokazuje drogę do nieba autorstwa François Joseph Bosio, oraz Maria Antonina podtrzymywana przez alegorię religii dłuta Jean-Pierre Cortot. Rzeźby podkreślają wiarę króla i królowej, nie wspominają o ich tragicznej i okrutnej śmierci. Król ubrany jest w płaszcz koronacyjny podbity futrem gronostajowym, na szyi ma łańcuch Zakonu Ducha Świętego, który miał w dniu koronacji. Maria Antonina, z długimi rozpuszczonymi włosami klęczy przed alegorią Religii, powierzając jej jakby całą swoją rozpacz. Na cokołach marmurowe czarne tablice i dwa teksty: testament króla oraz ostatni list Marii Antoniny, który napisała z więzienia Consiergerie (Dozorcownia) do Elżbiety, siostry Ludwika XVI.

Przy wejściu do kaplicy pochowano Charlotte Corday (morderczynię Marata) oraz księcia Orleańskiego, Philippe – Egalité (Filipa Równość) który głosował za skazaniem króla na śmierć, ale i jego nie ominęła gilotyna. Na bocznych ścianach znajdują się reprodukcje obrazów: ostatni portret Marri Antoniny w więzieniu, który wykonał polski malarz  Kucharski, oraz jedno z nabożeństw w Kaplicy w XIX wieku. W krypcie, do której prowadzą kręte schody, w półmroku, znajduje się surowy ołtarz z białego i czarnego marmuru, ustawiony w miejscu, gdzie znaleziono ciała króla i królowej. Na zewnątrz temat śmierci odnajdujemy w dekoracjach przedstawiających skrzydlate klepsydry, symbol ulatującego czasu. Towarzyszą im makowe główki  – kwiaty Morfeusza, symbol snu: śmiertelni po dotknięciu makówką zapadają w sen. Na skwerze, przed kaplicą, siedzi zawsze sporo ludzi, jedzą kanapki w czasie przerwy obiadowej, młodzież dyskutuje, flirtuje. Ilu z nich wie, w jakim miejscu się znajdują?

Kaplica została poświęcona w 1826 roku, a już w 1830 roku, po Rewolucji Lipcowej, monarchia ponownie upadła. O kaplicy przestało się mówić, temat był niewygodny politycznie. W 1831 roku, Fontaine osobiście zdjął lilie wyrzeźbione w kaplicy – był to czas tzw. polowania na lilie. Wcześniej, w 1814 i 1815 roku zdejmowano z budynków napoleońskie orły i znaki « N ». W czasie Komuny Paryskiej, 6 maja 1871 roku nakazano rozebranie kaplicy. Czas na to nie pozwolił, komunardzi przegrali, kaplica ocalała. Oskarżano ją jeszcze wielokrotnie, że jest symbolem klerykalizmu i byłego systemu (Ancien Régime), a nawet policzkiem wymierzonym  Francji i jej republikańskim aspiracjom. W okresie III Republiki, parlament dwukrotnie rozważał zburzenie kaplicy, raz w 1882, drugi raz w 1888 roku. Odprawianie tutaj nabożeństw ustało w 1883 roku, po śmierci ostatniego kapłana, po którym nie wyznaczono następcy. Gniew ludu Paryża po raz ostatni zagroził kaplicy w lipcu 1914 roku, aż  budowla została w końcu wciągnięta na listę zabytków Francji.

Kaplica uderza na zewnątrz dużą prostotą : dorycki skromny portyk, sześcian pokryty kopułą, dwie boczne kaplice zwieńczone półkopułami. W środku, cztery zenitalne otwory wprowadzają światło dzienne i oświetlają wnętrze, które zaskakuje kontrastem dolnej i górnej części. Na dole puste, surowe ściany, ozdobione niszami. W części górnej bogate płaskorzeźby. Przedstawiają one przeniesienie prochów do Saint Denis, oraz symbole religii katolickiej: Pasję Chrystusa (Agnus Dei), Eucharystię (O salutaris hostia), Trójcę Świętą (Hi tres unum sunt), Tablice Praw (Si vis ad vitam). Główną dekorację stanowią dwie grupy rzeźb w kaplicach bocznych: Ludwik XVI któremu anioł pokazuje drogę do nieba autorstwa François Joseph Bosio, oraz Maria Antonina podtrzymywana przez alegorię religii dłuta Jean-Pierre Cortot. Rzeźby podkreślają wiarę króla i królowej, nie wspominają o ich tragicznej i okrutnej śmierci. Król ubrany jest w płaszcz koronacyjny podbity futrem gronostajowym, na szyi ma łańcuch Zakonu Ducha Świętego, który miał w dniu koronacji. Maria Antonina, z długimi rozpuszczonymi włosami klęczy przed alegorią Religii, powierzając jej jakby całą swoją rozpacz. Na cokołach marmurowe czarne tablice i dwa teksty: testament króla oraz ostatni list Marii Antoniny, który napisała z więzienia Consiergerie (Dozorcownia) do Elżbiety, siostry Ludwika XVI.

Przy wejściu do kaplicy pochowano Charlotte Corday (morderczynię Marata) oraz księcia Orleańskiego, Philippe – Egalité (Filipa Równość) który głosował za skazaniem króla na śmierć, ale i jego nie ominęła gilotyna. Na bocznych ścianach znajdują się reprodukcje obrazów: ostatni portret Marri Antoniny w więzieniu, który wykonał polski malarz  Kucharski, oraz jedno z nabożeństw w Kaplicy w XIX wieku. W krypcie, do której prowadzą kręte schody, w półmroku, znajduje się surowy ołtarz z białego i czarnego marmuru, ustawiony w miejscu, gdzie znaleziono ciała króla i królowej. Na zewnątrz temat śmierci odnajdujemy w dekoracjach przedstawiających skrzydlate klepsydry, symbol ulatującego czasu. Towarzyszą im makowe główki  – kwiaty Morfeusza, symbol snu: śmiertelni po dotknięciu makówką zapadają w sen. Na skwerze, przed kaplicą, siedzi zawsze sporo ludzi, jedzą kanapki w czasie przerwy obiadowej, młodzież dyskutuje, flirtuje. Ilu z nich wie, w jakim miejscu się znajdują?

Warto wjedzieć:

Chapelle Expiatoire mieści się przy 29 rue Pasquier, metro Saint-Augustin (linia 9) lub Saint Lazare albo Havre Caumartin (linia 3). Otwarta jest przez cały rok, trzy dni w tygodniu (czwartek, piątek i sobota). Wstęp płatny 5 euro, studenci 3,5 euro, młodzież do lat 18 – bezpłatnie.

Przeczytaj artykuł na stronie krajoznawcy.info.pl

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s